Zinema saharauia

Has gaitezen lehen nork filmatzen zuen galdetuz. 1958tik 1975era Sahara ofizialki espainiar probintzia bat izan zen, eta NO-DOk dekoratu gisa errodatu zuen: dunak, gameluak, Espainiaren zerbitzura zeuden tropa nomadak eta gauzak inauguratzen zituzten funtzionarioak. Ehunka planotan, saharauiak paisaia gisa agertzen dira —inoiz ez hitz egiten, erabakitzen edo desadostasuna adierazten duen jende gisa—. Hortik abiatzen da dosier hau: ugari filmatutako herri bat, ia inoiz bere irudien egile izan ez zena.

1975eko urriaren 16an Nazioarteko Justizia Auzitegiak ebatzi zuen ez zegoela lurraldearen autodeterminazioa eragozten zuen subiranotasun-loturarik. Aste batzuk geroago Martxa Berdea eta Madrilgo Akordioak iritsi ziren: Espainiak, potentzia administratzaileak, Sahara Marokoren eta Mauritaniaren artean banatu eta alde egin zuen, hitzemandako erreferenduma egin gabe. Gero etorri ziren exodoa, ihesi zihoan biztanleriaren bonbardaketa eta Tindufeko esparruak, Aljeriako basamortu gogorrenean, non hiru belaunaldi jaio diren ordutik.

1991ko su-etenak MINURSO ekarri zuen, erreferendum hori antolatzea beste zereginik ez duen NBEren misioa. Hogeita hamabost urte geroago oraindik ez da egin, eta giza eskubideak zaintzeko agindurik ez duen NBEren bake-misio bakarra da. 2020an gerra Guerguerat-en berpiztu zen; 2022an Espainiako Gobernuak Marokoren autonomia-plana babestu zuen, bere jarrera juridikoa bertan behera utzita. Espedientea zabalik dago Nazio Batuetan eta itxita albistegietan.

Isiltasun horren aurka zinema-azpiegitura ezustekoa eraiki zen: FiSahara 2003tik, bi urteko prestakuntza duen zinema-eskola bat Bojador esparruan 2011tik, eta Equipe Media bezalako kolektiboak, telefonoekin filmatzen dutenak lurralde okupatuan, non atzerriko prentsak ez duen sartzerik. Ondorioa da axola duena: saharauiak besteren filmen objektu izateari utzi eta filmak sinatzen dituztenak izatera pasatu ziren.